Na actualidade e especialmente motivado pola existencia dunha gran competencia estendida á práctica totalidade dos sectores, a calidade dos produtos e servizos ofertados polas empresas converteuse nun factor clave para o seu éxito.

 

Neste contexto, durante os últimos anos introducíronse distintas normas de calidade e estendeuse o uso da familia de normas ISO 9000. Así, moitas empresas contan xa con certificaciones que acreditan o cumprimento de normas de calidade como a ISO 9000/1977 ou a ISO 9001/2000.

As organizacións que desexan dispoñer dunha certificación, deben delimitar con exactitude o alcance das actividades profesionais que desempeñan, seleccionar unha empresa emisora de certificados e someterse a unha auditoría que executará este ente. Se se supera con éxito a auditoría, a empresa certificadora emitirá o certificado correspondente.

Este documento ten habitualmente unha vixencia dun trienio, durante o cal, a súa validez está supeditada á superación con éxito das inspeccións anuais que se realicen por parte do ente certificador. No caso de que durante as inspeccións ou auditorías o rexistrador / auditor atope áreas de incumplimiento, a organización ten un prazo para adoptar medidas correctivas e evitar deste xeito perder a vixencia da certificación ou continuar no proceso de certificación (dependendo de se xa se obtivo ou non a certificación).

O principal beneficio que unha certificación pode aportar a unha organización é a satisfacción dos seus clientes. Doutra banda, os procesos de certificación fomentan a introdución de novas medidas de calidade e mellora dos procedementos existentes, proporcionando un marco adecuado para o correcto desempeño das actividades profesionais e a comercialización de produtos e servizos de maior calidade.

Polo tanto, a obtención de certificados de normas de calidade garante unha maior competitividade, a captación de novos clientes, a satisfacción dos clientes actuais e, en xeral, un aumento dos beneficios da empresa certificada.

Finalmente, ao contrario do que se podería pensar, as certificaciones non limitan a actividade das entidades certificadas xa que as normas definen as características que debe cumprir o desenvolvemento das actividades profesionais sen especificar o proceso concreto de desenvolvemento das mesmas.

Dentro do marco do desenvolvemento de software, nos últimos anos realizáronse esforzos encamiñados a mellorar a calidade das ferramentas comercializadas. Neste sentido, identificáronse unha serie de factores cos que poder estimar a calidade do software.

Estes factores agrúpanse en tres grandes grupos de cuestións: (i) as características operativas do software (ii) a revisión do produto (iii) e a adaptabilidad a novos entornos da ferramenta.

Dentro das características operativas do software, contémplanse aspectos como a corrección ou grado en que unha aplicación satisfai as súas especificacións e consegue os obxectivos encomendados polo cliente, a fiabilidade ou probabilidade de que unha aplicación leve a cabo as operacións especificadas e coa precisión requerida, a eficiencia ou capacidade de realizar a súa tarefa con tempos de resposta adecuados cando se executa sobre unha plataforma hardware/software limitada, a integridade ou grado con que pode controlarse o acceso ao software ou aos datos a persoal non autorizado e a facilidade de uso ou esforzo requerido para aprender o manexo dunha aplicación, traballar con ela, introducir datos e conseguir resultados.

Dentro da revisión do produto analízase a capacidade para soportar cambios incluíndo a facilidade de mantemento ou esforzo requerido para localizar e reparar erros, a flexibilidade ou esforzo requerido para modificar o comportamento da aplicación e a facilidade de proba ou esforzo requerido para probar que unha aplicación cumpre os requisitos especificados.

Finalmente, as métricas de calidade do software céntrase tamén en aspectos de adaptabilidade do software como a portabilidade ou esforzo requerido para transferir a aplicación a outra plataforma hardware ou software, a reusabilidade ou posibilidade de reutilizar partes da aplicación para o desenvolvemento doutras ferramentas e a interoperabilidade ou esforzo necesario para comunicar a aplicación con outras aplicacións ou sistemas informáticos.

Os modelos de calidade no ámbito do desenvolvemento do software son un conxuntos de boas practicas que se aplican sobre o ciclo de vida do desenvolvemento de proxectos informáticos e que contribúen a mellorar os factores da calidade do software que se expuxeron con anterioridade.

Existen multitude de modelos para a xestión da calidade do software entre os que se atopan Capability Maturity Model Integration (CMMI) na súa versión 1.2, a norma ISO/IEC 12207 ou a metodoloxía MÉTRICA 3.  

CMMI-DEV (CMMI para desenvolvemento) é o modelo de calidade máis coñecido no marco do desenvolvemento de software e emprégase para a mellora de procesos proporcionando ás organizacións os elementos esenciais para completalos con eficacia diminuíndo os riscos e obter mediante a súa execución produtos de calidade. CMMI contempla os seguintes 6 niveis de calidade do software:

• 0 - Incompleto: O proceso non se realiza, ou non se conseguen os seus obxectivos.
• 1 - Executado: O proceso execútase e lógrase o seu obxectivo.
• 2 - Xestionado: Ademais de executarse, o proceso planificase, revísase e evalúase para comprobar que cumpre os requisitos.
• 3 - Definido: Ademais de ser un proceso xestionado axústase á política de procesos que existe na organización, alineada coas directivas da empresa.
• 4 - Cuantitativamente xestionado: Ademais de ser un proceso definido contrólase utilizando técnicas cuantitativas.
• 5 - Optimizado: Ademais de ser un proceso cuantitativamente xestionado, de forma sistemática revísase e modificase ou cambiase para adaptalo aos obxectivos do negocio. Existe polo tanto unha mellora continua.

Para lograr cada un destes niveis é necesario executar ata 22 áreas de proceso distintas que se compoñen de prácticas relacionadas que son executadas de forma conxunta para obter un conxunto de obxectivos.

ISO/IEC 12207 Information Technology / Software Life Cycle Processes, é o estándar para os procesos de ciclo de vida do software da organización ISO.

ISO/IEC 12207 establece un proceso desdenvolvmento do software que inclúe procesos e actividades que se aplican desde a definición de requisitos, pasando pola adquisición e configuración dos servizos do sistema, ata a finalización do seu uso.

Este estándar ten como obxectivo principal proporcionar unha estrutura común para que compradores, proveedores, desenvolvedores, persoal de mantemento, operadores, xestores e técnicos involucrados no desenvolvemento de software usen unha linguaxe común. Esta linguaxe común establécese en forma de procesos ben definidos.

A estrutura do estándar foi concibida de xeito flexible e modular de maneira que poida ser adaptada ás necesidades de calquera organización que o use. Para conseguilo, o estándar baséase en dous principios fundamentais: modularidade e responsabilidade.

Coa modularidade preténdese conseguir procesos cun mínimo acoplamento e unha máxima cohesión. En canto á responsabilidade, búscase establecer un responsable para cada proceso, facilitando a aplicación do estándar en proxectos nos que poden existir distintas persoas ou organizacións involucradas.

Métrica é unha metodoloxía de planificación, desenvolvemento e mantemento de sistemas de información promovida polo Ministerio de Administracións Públicas do Goberno do Estado para a sistematización de actividades do ciclo de vida dos proxectos software no ámbito das administracións públicas.

Esta metodoloxía propia está baseada no modelo de procesos do ciclo de vida de desenvolvemento introducido por ISO/IEC 12207 (Information Technology - Software Life Cycle Processes) así como na norma ISO/IEC 15504 SPICE (Software Process Improvement And Assurance Standards Capability Determination).

A metodoloxía Métrica está orientada aos procesos, incluindo tres dentro do desenvolvemento do software: (i) Planificación de sistemas de información, (ii) Desenvolvemento de sistemas de información e (iii) Mantemento de sistemas de información.

O proceso de desenvolvemento de sistemas de información divídese á súa vez en 5 subprocesos debido á súa excesiva complexidade.

Métrica tamén contempla interfaces ou actividades orientadas á mellora e perfeccionamento dos procesos principais de cara a garantir o funcionamento do desenvolvemento obxectivo; distintas técnicas de desenvolvemento, xestión de proxecto e prácticas; e perfís de participantes no desenvolvemento de proxecto incluíndo directivo, xefe de proxecto, consultor, analista e programador.

No marco de distintos plans que se viñeron levando a cabo para potenciar a sociedade da información como o Plan Avanza  ou o Plano Estratéxico para a Sociedade da Información, PEGSI, tratouse de fomentar a obtención por parte das empresas de acreditacións que fomenten a calidade do software.

Neste senso, existen en España varios organismos que certifican segundo a norma ISO/IEC 15504 (SPICE), unha norma para a que se posúe acreditación e que se basea no ciclo de vida do software definido pola norma ISO/IEC 12207.

A propia metodoloxía MÉTRICA 3 desenvolvida polo Ministerio de Administracións Públicas está baseada neste ciclo de vida e o seu uso permitiría, polo tanto, a obtención dunha certificación segundo a norma SPICE.

As certificacións CMMI realízanse segundo os niveis de calidade 2, 3, 4 e/ou 5 e poden ser expedidas por distintas empresas certificadoras españolas. Ademais, trátase dun proceso de certificación que ten, a efectos legais, a mesma validez que unha certificación segundo a norma SPICE.

Como se pode ver, na actualidade disponse de multitude de modelos de calidade de desenvolvemento do software que poden ser empregados nesta actividade económica.

Con todo, a realidade actual amosa que estas ferramentas non son comúnmente empregadas nesta industria. O descoñecemento e nalgunhas ocasións, a falta de medios ou tempo para a aprendizaxe son os factores que dificultan a aplicación destes estándares na produción do software.

Fonte Orixinal: Elaboración propia